หนี้นอกระบบ (Informal Debt) เป็นคำพูดกว้างๆที่กล่าวถึงการหาเงินนอกระบบมาใช้เช่น แหล่งเงินกู้นอกระบบ เงินด่วนนอกระบบ สินเชื่อบุคคล ฯลฯ หนี้สินที่เกิดจากการไปขอกู้จากเจ้าหนี้ที่ปล่อยเงินกู้นอกระบบที่ไม่ใช่สถาบันการเงินที่ถูกต้องตามกฎหมาย เจ้าหนี้ (Creditor) เหล่านี้ไม่มีกฎหมายมารองรับและในลักษณะเดียวกันกฎหมายก็ไม่คุ้มครองลูกหนี้ (Debtor) ที่ไปกู้เงินนอกระบบมาเหมือนกัน ลูกหนี้ส่วนมากที่ยอมกู้นอกระบบถึงแม้จะต้องถูกเจ้าหนี้คิดดอกเบี้ยในอัตราสูงกว่าความเป็นจริงมากด้วยเหตุผลที่ว่าจำเป็นต้องกู้เพราะไม่อาจเข้าถึงแหล่งเงินกู้ที่เป็นสถาบันการเงินของรัฐได้
ลูกหนี้ที่ไปกู้เงินจากแหล่งเงินกู้นอกระบบมานั้นส่วนมากจะเป็นคนที่มีความรู้น้อยมีอาชีพหาเช้ากินค่ำ ค้าขายหาบเร่แผงลอย กรรมกร ชาวนา ชาวไร่ ฯลฯ มีรายได้น้อยไม่มีความรู้และที่สำคัญคือไม่มีข้อมูลทางการเงินหรือประวัติทางการเงินกับสถาบันการเงินใดๆ หากจะต้องทำเรื่องกู้เงินจากแหล่งเงินกู้ที่เป็นสถาบันก็อาจเกิดความท้อแท้เนื่องจากติดที่กฎระเบียบหรือเงื่อนไขที่ยุ่งยากอีกทั้งการกรอกแบบฟอร์มหรือใบสมัครก็เป็นเรื่องยากสำหรับคนที่มีความรู้น้อย ดังนั้นการกู้เงินในระบบจึงเป็นเรื่องที่เป็นความฝันเสียมากกว่าสำหรับคนระดับรากหญ้า
แต่สำหรับนายทุนที่ปล่อยเงินกู้นอกระบบที่คนระดับรากหญ้าสามารถเข้าถึงได้ง่ายกว่าเนื่องจากคนที่ปล่อยเงินกู้นอกระบบนั้นจะใช้วีธีบริการถึงที่หรือการเข้าถึงเพื่อขอกู้จากแหล่งเงินกู้นอกระบบจะทำได้ง่ายกว่าการขอกู้จากสถาบันการเงินที่กฎหมายรับรอง อีกทั้งการหาเงินกู้นอกระบบไม่ต้องกรอกแบบฟอร์ม ไม่ต้องมีประวัติทางการเงิน คนค้ำประกันไม่จำเป็น ไม่รู้หนังสือก็ใช้วิธีแปะโป้ง (ประทับลายนิ้วมือ) ซึ่งแตกต่างและได้รับความสะดวกสบายมากกว่า แม้ว่าเงื่อนไขในการใช้บริการเงินกู้นอกระบบไม่ว่าจะเป็นวงเงินกู้ อัตราดอกเบี้ย (Interest Rate) จะถูกกำหนดโดยเจ้าหนี้เพียงฝ่ายเดียวแต่ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้นก็ทำให้คนระดับรากหญ้าส่วนมากยอมเป็นลูกหนี้ของแหล่งเงินกู้นอกระบบ
แหล่งเงินกู้นอกระบบจะกำหนดอัตราดอกเบี้ยหรือคิดดอกเบี้ยที่สูงกว่าปกติมาก สำหรับคนที่หาเงินกู้นอกระบบแล้วสามารถจ่ายชำระคืนได้ทั้งต้นและดอกจนสามารถปลดหนี้นอกระบบได้นั้นก็ถือว่าแย่พออยู่แล้วเพราะต้องทำงานหาเงินมาใช้หนี้เงินกู้นอกระบบที่ดอกเบี้ยแพง (High Interest Rate) แต่ลูกหนี้ (Debtor) จำนวนไม่น้อยที่เกิดการผิดนัดชำระหนี้คือไม่สามารถส่งคืนให้แก่เจ้าหนี้นอกระบบได้ทันจึงต้องถูกคิดค่าปรับมหาโหดและได้พบกับวิธีติดตามทวงถามหนี้จากผู้ปล่อยเงินกู้นอกระบบที่ไม่ธรรมดาทำให้ได้รับความเดือนร้อนเป็นอย่างมากไม่ว่าจะเป็นการข่มขู่ด้วยวาจา การยึดทรัพย์สินเพื่อใช้หนี้ การทำลายข้าวของและอาจรุนแรงถึงขั้นทำร้ายร่างกายอีกด้วย
การคิดจะหาเงินกู้เพื่อก่อหนี้เป็นเรื่องที่ไม่ควรทำอยู่แล้ว หากต้องใช้บริการเงินด่วนนอกระบบ (Fast Cash) หรือหาเงินกู้นอกระบบอีกยิ่งเป็นเรื่องที่ไม่สมควรทำ ส่วนมากลูกหนี้ที่เดินเข้าไปหาพวกปล่อยเงินกู้นอกระบบเพื่อเข้าถึงแหล่งเงินกู้และใช้บริการเงินกู้นอกระบบแล้วโอกาสที่จ่ายชำระหนี้หมดหรือปลดหนี้นอกระบบได้เป็นเรื่องที่มีโอกาสเป็นไปได้น้อย ดังนั้นหากใครคิดจะหาเงินกู้นอกระบบของให้คิดให้รอบคอบให้ตลอดรอดฝั่งจนสามารถปลดหนี้นอกระบบได้ อย่าลืมว่าการกู้เงินมีความเสี่ยงอยู่แล้วยิ่งเป็นการกู้นอกระบบด้วยจะยิ่งเสี่ยงมากขึ้นอีกหลายเท่าตัวด้วยเหตุผลที่กล่าวมาแล้วข้างต้น
การแก้ปัญหาทางการเงิน (Debt Problem Solutions) ด้วยการพึ่งพาแหล่งเงินกู้นอกระบบนั้นเป็นการแก้ปัญหาหนี้สินแบบเฉพาะหน้าเท่านั้นและปัญหาหนี้สินไม่ได้หมดไปจริงแต่ปัญหาจะเพิ่มมากขึ้นในระยะยาวเพราะการผิดนัดชำระหนี้นอกระบบเป็นอะไรที่ร้ายแรงอย่างมาก เจ้าหนี้เงินด่วนนอกระบบ เงินกู้นอกระบบจะติดตามทวงถามหนี้จนทำให้ลูกหนี้ประสาทเสียไม่เป็นอันทำงานชีวิตความเป็นอยู่ก็ไม่สงบสุขและอาจส่งผลไปถึงเรื่องความปลอดภัยของชีวิตและทรัพย์สินของทั้งตัวคุณและครอบครัวอีกด้วย วิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันปัญหาหนี้สินคือ อย่าสร้างหนี้โดยเด็ดขาด ให้อยู่อย่างพอเพียงมีแค่ไหนให้ใช้เท่าที่มี ลดความอยากมีอยากได้ลงให้มากแล้วคุณจะไม่เป็นเหยื่อของหนี้เงินกู้นอกระบบ